Gillis Bon Jean /
Gillis Claes van Clermont
???? -????
Stamgrootouders
Van de stamgrootouders zijn de namen vooralsnog niet bekend.
Toch laten de archieven verrassend veel over hen en hun leefwereld zien.
Michiel Clermonts wed geboren in 1626. Zijn vader Nicolaus (Cloes) Bon Jean, de stamouder van de familie Clermont(s), werd vermoedelijk rond het jaar 1600 geboren.
Zijn ouders zullen daarom waarschijnlijk tussen 1570 en 1580 zijn geboren.
Zij woonden in de omgeving van Clermont en Froidthier, bezaten er onroerende goederen en lieten een nalatenschap achter die hun kinderen en kleinkinderen nog tientallen jaren in gerechtelijke procedures zou bezighouden.
Tijdens het onderzoek kwam bovendien een belangrijke ontdekking aan het licht. De familie die in de Nederlandse archieven uitsluitend als Clermont voorkomt, blijkt in de oudste Waalse bronnen nog onder de naam Bon Jean voor te komen.
Ergens vóór 1649 vond de overgang van Bon Jean naar Clermont plaats. Wanneer, waarom en onder welke omstandigheden deze naamsverandering precies plaatsvond, is vooralsnog onbekend.
De parochieregisters van Clermont
Na de ontdekking dat de familie in de oudste bronnen onder de naam Bon Jean voorkomt, werden ook de parochieregisters onderzocht. Froidthier ressorteerde onder de parochie van Clermont-sur-Berwinne, waardoor de oudste dopen, huwelijken en overlijdens in de parochieregisters van Clermont zijn terug te vinden.
Vrijwel alle dopen, huwelijken en overlijdens tussen 1596 en 1667 zijn blad voor blad nagekeken al ontbreken er helaas ook meerdere jaren. Toch kwamen tientallen vermeldingen van de naam Bon Jean uit Froidthier en Longue Haye aan het licht.
Hoewel deze registers nog geen rechtstreeks bewijs leveren voor de ouders van Cloes Bon Jean, ontstaat wel het beeld van een omvangrijke familie die al rond 1600 in Froidthier woonde.
Onder de meest opvallende vermeldingen bevinden zich onder andere:
-
17 januari 1599 – Closse Bon Jehan uit Froidthier treedt op als doopgetuige.
-
9 januari 1607 – Overlijden van Jenus (Jean) Bon Jean uit Froidthier.
-
29 juni 1610 – Pilzen, dochter van Cloes Bon Jehan, trouwt met Jean Leben.
-
22 november 1615 – Maria, dochter van Clos Bon Jean, trouwt in Froidthier.
-
17 augustus 1620 – Overlijden van Jacob, zoon van Closse Bon Jehan.
-
22 augustus 1620 – Overlijden van Closse Bon Jehan van Froidthier.
-
1 oktober 1623 – Doop van Remigius, zoon van Senchain Bon Jean van Longue Haye.
-
10 april 1624 – Doop van Nicolaus, zoon van Toussaint Cloes Bon Jean. Peter is Petrus Cloes Bon Jean.
-
1625 – Matthias, zoon van Cloes Bon Jean, trouwt in Clermont.
-
20 december 1629 – Doop van Maria, dochter van Matthias Cloes Bon Jean.
-
5 september 1632 – Closse Bon Jean laat samen met zijn vrouw Anne een zoon dopen. Naam niet leesbaar
-
26 maart 1633 – Piron Cloes Bon Jean laat een zoon, Cloes, dopen.
-
24 december 1656 – Overlijden van Petrus Cloes Bon Jean.
-
20 december 1690 – Overlijden van Lambert Bon Jean, ongehuwd.
Deze vermeldingen laten zien dat meerdere generaties Bon Jean gelijktijdig in Froidthier leefden. Namen als Closse, Toussaint, Piron, Matthias, Petrus, Nicolaus, Lambert en Jean keren voortdurend terug. Dat maakt het reconstrueren van de verschillende familietakken ingewikkeld, maar biedt tegelijkertijd steeds meer aanknopingspunten.
Opvallend is bovendien dat Closse Bon Jehan al op 17 januari 1599 als doopgetuige optreedt en op 22 augustus 1620 als inwoner van Froidthier overlijdt. Tussen die twee data ontvouwt zich geleidelijk een familie waarin verschillende zonen en kleinzonen in de parochieregisters verschijnen. Of deze Closse daadwerkelijk de gezochte grootvader van Nicolaus Clermont is, kan op dit moment nog niet met zekerheid worden vastgesteld, maar hij behoort zonder twijfel tot de oudste generaties van de Bon Jean-familie in Froidthier.
Het onderzoek naar deze vroege generaties is nog volop gaande. Nieuwe archiefvondsten kunnen bestaande hypotheses bevestigen, nuanceren of juist tot geheel nieuwe inzichten leiden.
Een opvallende vermelding
In de Status Animarum van 1642 wordt in Froidthier een Marie, weduwe van Closse Bon Jean, vermeld. Op een andere lijst uit dezelfde periode verschijnt daarbij ook Matthias Closse Bon Jean.
Juist die Matthias is interessant. In 1685 overlijdt in Kleine Meers (Elsloo) namelijk een Matthias de Clermont, die tot nu toe nergens binnen de bekende familie kon worden geplaatst. Het is daarom niet uitgesloten dat het om dezelfde persoon gaat, of om een broer of oom van Nicolaus Clermont.
Vooralsnog blijft dat echter een werkhypothese.
Eglise Saint-Jacques-Le-Majeur
Het dorp Clermont-sur-Berwinne ligt boven op een heuvel, omringd door de karakteristieke omhaagde weiden van het Land van Herve. Boven het dorp torent de imposante Église Saint-Jacques-le-Majeur uit, de parochiekerk die sinds 1632 het hart van de gemeenschap vormt.
Rond de kerk liggen meer dan honderd oude grafkruisen, stille getuigen van eeuwen dorpsgeschiedenis.
In de zeventiende eeuw was dit de enige parochiekerk van Clermont. Vrijwel alle inwoners van Clermont en de omliggende gehuchten kwamen hier voor hun dopen, huwelijken, begrafenissen en kerkelijke verplichtingen.
Voor het onderzoek naar de familie Clermont(s) is deze kerk daarom van onschatbare waarde. De oudste parochie-registers, de Status Animarum en verschillende kerkelijke akten zijn hier ontstaan en vormen nog altijd de belangrijkste bron voor de vroegste generaties van de familie.
Ook laat de kerk zien dat de familie Bon Jean gedurende de hele zeventiende eeuw verbonden bleef met Clermont.
Er zijn geen aanwijzingen dat zij de streek om religieuze redenen verlieten.
Integendeel: ook nadat een deel van de familie zich in het huidige Nederlands-Limburg had gevestigd, bleven de banden met de parochie bestaan.
Al jarenlang wezen losse archiefstukken in dezelfde richting.
De naam Bon Jean dook op in oude registers, naast
de naam Clermont. Toch ontbrak steeds het bewijs dat beide
namen daadwerkelijk tot één en dezelfde familie behoorden.
Dat werd uiteindelijk wel gevonden in een notariële akte uit 1682.
Daarin verschijnt Lambert Bon Jean, handelend als momboir
(voogd) van zijn schoonzus en haar minderjarige kinderen.
Hij laat in de kerk van Clermont zes effigiën plaatsen ter
nagedachtenis aan zijn overleden broer Jan Clermont.
Juist deze combinatie maakt het document zo bijzonder. Voor het eerst worden de namen Bon Jean en Clermont in één officiële akte rechtstreeks met elkaar verbonden.
Daarmee vormt deze akte het ontbrekende bewijs dat de familie die in de Nederlandse archieven als Clermont voorkomt, in de streek van Clermont-sur-Berwinne oorspronkelijk nog onder de naam Bon Jean bekend stond.
Een ander document dat mogelijk licht werpt op de oorsprong van de familie is het zeer interessante testament van Gillis Claes van Clermont, opgemaakt op 11 juni 1651 door notaris Lambertus Natalis in Maastricht.
Op het eerste gezicht lijkt het slechts het testament van een Maastrichtse burger. Bij nader onderzoek blijken echter opvallend veel namen en plaatsen voor te komen die ook elders in het onderzoek naar de familie Clermont terugkeren.
Zo wordt onder meer gesproken over bezittingen en renten in Longue Haye bij Froidthier. Daarnaast worden een neef Closse en een broer Piron genoemd. Juist deze namen en locaties komen ook in andere archiefstukken uit de omgeving van Froidthier en Clermont regelmatig terug.
Nog opvallender is dat Gillis' zoon Nicolaus Clermont later voorkomt in de stukken waarin ook de procureur Matthij Hannot optreedt. Dezelfde Hannot die enkele jaren later eveneens de belangen van de vijf broers Clermont behartigt.
Op zichzelf bewijst dit testament geen familieverband met Cloes Bon Jean. Toch brengt het verschillende personen, plaatsen en namen samen die ook in andere bronnen rond de familie Clermont terugkeren.
Daardoor vormt het testament een belangrijke aanwijzing voor verder onderzoek naar een mogelijke oudere generatie van de familie.
Is dit de Gillis Claes van Clermont die we zoeken?
Waarschijnlijk niet.
Alles wijst erop dat hij tot dezelfde familie behoorde, maar vermoedelijk niet tot de rechte voorouderlijke lijn.
Wel noemt zijn testament een neef Closse, woonachtig te Longue Haie.
Deze plaatsnaam bestaat nog altijd als straatnaam in het Belgische Froidthier. Juist deze Closse zou, op basis van de huidige aanwijzingen, heel goed de voorouder kunnen zijn waarnaar het onderzoek zich richt.
Het testament brengt daarmee meerdere bekende elementen samen: de namen Clermont en Bon Jean, de omgeving van Froidthier, en de notaris Lambertus Natalis in Wyck. Daarnaast laat het zien dat deze tak van de familie over aanzienlijke bezittingen beschikte, waaronder het stenen huis Hasselt in Wyck.
Of onze Closse zelf ooit in dat huis verbleef, is onbekend. Toch is het niet ondenkbaar dat hij daar als neef van Gillis regelmatig over de vloer kwam of er tijdelijk verbleef. Daarvoor ontbreekt echter vooralsnog direct bewijs.
.jpg)
De Sint-Martinus-kerk in Wyk bij Maastricht.
De familie Bon Jean leefde niet op zichzelf. Uit onderzoek van historicus Bruno Dumont blijkt hoe de dorpsgemeenschap van Clermont in de zeventiende eeuw was georganiseerd.
Zo is onder meer een lijst bewaard gebleven van inwoners die rond 1646/1648 recht hadden op een vergoeding van vijf gulden wegens bewezen diensten aan de gemeenschap. Daarnaast geven kaarten en administratieve overzichten een goed beeld van de dorpen en gehuchten die onder de parochie en heerlijkheid van Clermont ressorteerden, waaronder Froidthier.
Hoewel de naam Bon Jean in deze bronnen nog niet met zekerheid is teruggevonden, plaatsen zij de familie wel in de juiste geografische en maatschappelijke omgeving. Zij laten zien hoe klein de gemeenschap was waarin de voorouders van de familie Clermont leefden en hoe nauw de verschillende dorpen met elkaar verbonden waren.
Een mogelijke aanwijzing uit Froidthier
Nu de gelijkstelling Bon Jean = Clermont met verschillende archiefbronnen is onderbouwd, konden ook oudere bronnen opnieuw worden bekeken.
In de parochieregisters van Saint-Jacques-le-Majeur te Clermont bevinden zich, naast de gebruikelijke doop-, trouw- en overlijdensregisters, ook twee status animarum (zielentellingen) uit omstreeks 1640 en van 26 augustus 1642. In deze registers zijn de inwoners per gehucht en huishouden opgenomen.
Bij de telling van Froidthier verschijnt een bijzonder gezin. Daar wordt een "Marie, veuve Closse Bon Jan" vermeld: Maria, weduwe van Closse (Cloes) Bon Jean. In een andere telling staat bij hetzelfde huishouden bovendien een "Matthieux Closse Bon Jan", oftewel Matthias, zoon van Closse Bon Jean.
Wie deze Matthias precies was, is nog onbekend. Opvallend is echter dat in 1685 in Elsloo (Kleine Meers) een Matthias de Clermont overlijdt, die tot op heden nergens overtuigend binnen de bekende familie kan worden geplaatst.
Vooralsnog is dit niet meer dan een hypothese. Mogelijk betreft het dezelfde persoon, of een familielid uit een oudere generatie. Wanneer dat zo zou zijn, zou Matthias een broer van Cloes Bon Jean kunnen zijn, of zelfs behoren tot de generatie van diens vader. Voor een definitieve conclusie ontbreekt echter nog het noodzakelijke bewijs.
Op 1 oktober 1620 werd voor de rechtbank van Herve een uitgebreide familie-overeenkomst vastgelegd betreffende de nalatenschap van wijlen Cornel Erkin.
In deze gerechtelijke akte verschijnen enerzijds:
Catherine, weduwe van Jacquemin Gyet,
voor zichzelf en voor de kinderen die zij met Jacquemin Gyet had en ook voor Gérard, haar zoon bij Willeaume Burlin, haar tweede echtgenoot.
Anderzijds verschijnen de neven en erfgenamen van wijlen Cornel Erkin, namelijk:
-
Jean de Fossé
-
Henri de Fossé
-
Jean Cloes de Chantraine
-
Mathieu Moreau
-
Christian Moreau
-
Mathy Goblet
-
Gillis Bon Jean
In de akte staat letterlijk:
“… Jean de Fossé tant pour lui que pour Catherine sa sœur veuve de feu Jean Goblet, Henri de Fossé, Jean Cloes de Chantraine, Mathieu et Christian Moreau frères, Mathy Goblet et Gillis Bon Jean, tous héritiers et neveux de feu Cornel Erkin leur oncle premier mari de ladite Catherine …”
Vertaald:
“… Jean de Fossé, zowel voor zichzelf als voor Catherine zijn zuster, weduwe van wijlen Jean Goblet, Henri de Fossé, Jean Cloes de Chantraine, Mathieu en Christian Moreau (broers), Mathy Goblet en Gillis Bon Jean, allen erfgenamen en neven van wijlen Cornel Erkin …”
Verder wordt vermeld dat:
-
Catherine, weduwe van Jean Goblet, de overeenkomst op 8 oktober heeft goedgekeurd
-
Jean Noël de Charneux, schoonzoon van Mathieu Moreau, samen met Catherine en Marguerite (zijn schoonzusters), de regeling eveneens goedkeuren
-
Henri Goblet, zoon van Jean Goblet, eveneens zijn akkoord geeft en belooft dat zijn broers en zusters dat ook zullen doen