Nicolaus Clermont
1664-1727<1729
Wie van de vier?
Wil de echte Nicolaus Clermont opstaan?
De oudovergrootvader van Bèr (de Proband) is Nicolaus Clermont.
Deze Nicolaus Clermont was getrouwd in het dorp Elsloo met Christina Janssen. Nicolaus en Christina kregen
ten minste drie kinderen. Maar de bronnen worden schaarser. Kerkelijke registers zijn deels verloren gegaan, waardoor geboorte- en overlijdensgegevens uit deze periode vaak ontbreken. Verloren gegaan in de tand des tijds en de beschreven feiten zijn summier.
Het gevolg is dat er geen geboorte en/of sterfdatum van Nicolaus en Christina. bekend is.
Geboortenaam
Nicolaus Clermont
Christina Janssen
Joanna Clermonts
Michael Clermonts
Doop datum
07-09-1664
..-..-....
08-08-1688
08-12-1693
10-04-1698
Geboorteplaats
Elsloo
...........
Elsloo
Elsloo
Elsloo
Overlijdingsdatum
..-..-....
..-..-....
30-10-1763
Overlijdingsplaats
..........
..........
Elsloo
Getrouwd met
C. Janssen
N. Clermont
E. Wenmeckers
Trouwdatum
20-04-1687
20-04-1687
..-..-....
Bijzonderheden
Sint Augustinuskerk Elsloo
Kleine Meers
Alhoewel, van Nicolaus is dat niet helemaal waar.
Er zijn namelijk maar liefst vier Nicolaus Clermonts-en geboren in korte tijd:
doop datum - plaats - vader - moeder
16-02-1649 - Beek - Joannes Clermont - Anna Petri Jaspars
07-09-1664 - Elsloo - Michael Clermont - Maria Thijssen
08-04-1666 - Elsloo - Alexander de Clermont - Maria Biesmans
18-09-1667 - Elsloo - Joannes Clermont - Maria N.N.
Er is dus een puzzel te leggen, want er zijn 4 geboortedata bekend.
Vast staat dat onze voorvader Nicolaus in 1687 te Elsloo trouwde. Er zijn dus vier kanshebbers met dezelfde naam, geboren tussen 1649 en 1667.
Om het in verhouding te bekijken: eind 18e eeuw woonden er in Beek
± 2200 mensen en in Elsloo ± 870; midden 17e eeuw lag dat aantal vermoedelijk aanzienlijk lager – wellicht 1500-2000 in totaal of minder.
Dit betekent dat vier jongens met exact dezelfde naam binnen één generatie bijzonder zijn en zeker iets zegt over een familienetwerk met veel herhaling van namen (mogelijk broers of neven die kinderen naar dezelfde grootvader vernoemen).
En dat klopt ook
Joannes, Michael, Alexander (plus Jacques en Lambertus) waren vijf broers en kinderen van een zekere Nicolaus Clermont. Drie van hen noemden een zoon Nicolaus, vrijwel zeker naar hun vader.
Uit de archieven blijkt dat deze Nicolaus Clermont in oktober 1662 nog leefde, maar vóór oktober 1665 was overleden. Dat sluit goed aan bij de vernoemingsgewoonten van die tijd, waarbij meerdere zoons kort
na het overlijden van hun vader een zoon naar hem vernoemden.
De Nicolaus die al in 1649 in Beek werd geboren, lijkt daardoor minder goed in dit patroon te passen.
Deze oudste Nicolaus (1649, Beek) zou ook bij het huwelijk in 1687
38 jaar oud zijn geweest – wat vrij oud is voor een eerste huwelijk, tenzij er eerder al een ander huwelijk was.
De andere drie (1664, 1666, 1667) zouden bij het huwelijk 20–23 jaar zijn – heel normaal voor die tijd.
Ook het feit dat het huwelijk in Elsloo plaatsvond, maakt een in Elsloo geboren Nicolaus iets waarschijnlijker.
Wanneer de Nicolaus van 1649 inderdaad dezelfde vader had als de Nicolaus van 1667, wijst dat er bovendien op dat de oudste waarschijnlijk jong is overleden. Het was destijds niet gebruikelijk om twee levende kinderen binnen één gezin dezelfde voornaam te geven.
Verder is er geen enkel spoor gevonden van dit gezin of van Anna Jaspars. De naam Jaspars komt daarentegen geregeld voor in de omgeving van Maaseik.
Doopgegevens
Een volgende aanwijzing in de Nicolaus-puzzel is te vinden in de doopgegevens van twee van de vier Nicolaussen. Op beide doopinschrijvingen staat een opmerkelijke aantekening:
Anno 1649 februarius 16
Nicolaus filius illegitimus Joannis Clermont et Annae Petri Jaspars.
Suscipientes: Tomas Peters et Maria, filia Nicolai Clermondt.
8 Bapt. est Aprilis 1666
Nicolaus filius Naturalis Alexandri de Clermont et Maria Biesmans.
Susceperant: Petrus Keskens et Maria Kerckhofs.
Bij de eerste doop, die van 1649, staat fIlius illegitimus; letterlijk 'onwettige zoon' vermeld. Het kind is geboren buiten het huwelijk, ouders waren niet kerkelijk getrouwd, noch op het moment van geboorte, noch later. Het kind had ook geen automatische erfrechten, werd vaak ook niet erkend door de vader.
Bij de tweede geboorte staat “filius naturalis” wat letterlijk 'natuurlijke zoon' betekent. Ook hier gaat het om een kind wat geboren is buiten het huwelijk maar de vader is wel erkend. Filius naturalis is minder negatief dan filius illegitimus. Er is sociale acceptatie door de vader en erfrecht is bij deze mogelijk.
Al loopt dat toch niet vlekkeloos. Alexander raakt later verwikkeld in een alimentatiezaak met Maria Biesmans, een langdurige rechtszaak welke hem en ook zijn broers raakt. Hij zal uiteindelijk verliezen. Enkele jaren later vertrekt Alexander ook uit Elsloo: hij trouwt in 1669 in Echt en sticht daar een nieuw gezin.
Deze vermeldingen maken beide Nicolaussen minder waarschijnlijke kandidaten.
Blijven er twee kandidaten over.
Nicolaus (1664), zoon van Michael Clermont en Maria Thijssen
Hij werd geboren op 7 september 1664 in Elsloo. Alles aan zijn doop wijst op legitimiteit, inclusief getuigen uit de familie van zijn moeder (Cornelia Thijssen). Zijn moeder leeft nog ver na 1687 — zelfs tot zeker 1711. Toch is zij, voor zover de gevonden bewaard gebleven bronnen laten zien, nergens als doopgetuige of huwelijksgetuige terug te vinden. Ook andere leden van de familie Thijssen ontbreken opvallend.
Dat roept vragen op: zou deze Nicolaus dan toch niet de juiste zijn?
Nicolaus (1667), zoon van Joannes Clermont en Maria Bourguignon
Deze Nicolaus werd gedoopt op 18 september 1667 in Elsloo. Zijn ouders, Joannes Clermont en Maria Bourguignon, kregen meerdere kinderen in Elsloo tussen 1659 en 1667. Overtuigend is de doopgetuige bij Nicolaus' eerste kind: Joanna Clermonts. Een zus? Mogelijk Joanna Catharina (1659) of Anna (1663) waren beide dochters van Joannes en Maria Bourguignon. Dat maakt het familieverband tastbaar. In een tijd waarin doopgetuigen zelden willekeurig gekozen werden, is dat veelzeggend.
Nicolaus Clermont 16-02-1649 - Als onwettige zoon geboren - Geen verdere sporen van moeder + Geboren in Beek, waar in deze periode Clermonts familieleden woonachtig waren - Te oud bij huwelijk in 1687
Nicolaus Clermont 07-09-1664 + Legitiem geboren + Leeftijd (23) bij huwelijk is goed mogelijk + Geboren in juiste dorp + Kind vernoemd naar vader - Geen (Maria) Thijssen bij verdere betrekkingen
Nicolaus Clermont 08-04-1666 - Filius Naturalis - Vader verhuist naar Echt + Leeftijd (21) bij huwelijk is goed mogelijk
Nicolaus Clermont 18-09-1667 + Leeftijd (20) bij huwelijk goed mogelijk + Zus mogelijk getuige bij geboorte kind + Geboren in Elsloo, huwelijk in Elsloo, kinderen in Elsloo
Een lastig verhaal.
Ruim 50 jaar later zijn er in ieder geval 2 Nicolaus Clermonts-en in leven.
Nicolaus Clermonts getrouwd met Christina Janssen (onze oudovergrootouders) en Nicolaus Clermonts getrouwd met Johanna Aerts....
Onze oudovergrootouders krijgen zelf nog een kind (1698) die ze Michael noemen. Nicolaus en Johanna Aerts wonen in Stein en krijgen juist een kind die ze Joannes noemen. Beide vernoemd naar hun inmiddels overleden grootvader? Er is ook nog een Glaudius Clermonts woonachtig in Stein. Glaudius - Claudius - Nicolaus?
100% uitsluitsel is voorlopig niet te geven, maar op basis van de huidige stand van het onderzoek wijzen de meeste aanwijzingen naar Nicolaus Clermont gedoopt op 7 september 1664 als zoon van Michael Clermonts en Maria Thijssen. Toch blijft ook Nicolaus, zoon van Joannes Clermont en Maria Bourguignon, een serieuze mogelijkheid.
Wie van de twee uiteindelijk de vader van onze oudovergrootvader was, is nog niet met zekerheid vast te stellen. Daarom krijgen beide mogelijke vaders op de volgende pagina's een eigen plaats in dit onderzoek.
Sint Augustinuskerk
Nicolaus trouwde in 1687 in de Sint Augustinuskerk te Elsloo.
Waarschijnlijk zijn zoon Mathias ook in de periode tussen 1715 en 1720.
Van deze periode zijn helaas de kerkelijke archieven verloren gegaan. De andere twee kinderen van Nicolaus zouden er ook getrouwd kunnen zijn.
De kerk stond er in ieder geval al sinds het jaar 1459. Voorgaande kerk was bij zware overstromingen van de Maas tezamen met het kasteel en een groot deel van het dorp in de Maas verdwenen.
De Sint Augustinus was een gotische kerk van mergel en zandsteen.
Het priesterkoor lag op de plaats van de huidige grote grafkapel.
De kerk was toegewijd aan de H. Augustinus van Hippo en werd ingewijd op het feest van St. Dionysius, 9 oktober. Buiten een altaar en een doopvont dat nog steeds gebruikt wordt, waren er vrijwel geen meubelen in deze kerk.
In de loop der tijd werden de muren bouwvallig en werden zij overeind gehouden door stutten. In 1588 was al sprake van de slechte toestand van het bouwwerk uiteindelijk werd de kerk afgebroken in 1840.
Voor de bewoners van Meers was de kerkgang niet makkelijk, de parochiekerk van de Elsloose St-Augustinus parochie lag op 40 minuten wandelen.
Veldbode
Op 6 mei 1699 werd Claes Clermont uit Kleine Meers officieel benoemd tot sergeant van campagne (veldwachter) door graaf Albert Joseph van Arberg, heer van Elsloo. In deze functie moest hij toezien op de orde en veiligheid in Kleine Meers en in de gebieden onder de jurisdictie van Vucht, aan beide zijden van de Maas. Ook het bewaken van jacht- en visrechten hoorde bij zijn taken.
Bijzonder is dat Claes zijn functie gratis moest uitoefenen — zonder loon, zoals destijds gebruikelijk was voor dergelijke dorpsfuncties. Als blijk van waardering kreeg hij wel om de twee jaar een jas in de kleuren van de heer zoals met Pinksteren in het jaar 1699.
In deze periode wordt hij nog expliciet bij naam genoemd; daarna wordt vooral verwezen naar “de veldbode”, wat waarschijnlijk nog steeds Claes is. Hij vervulde vermoedelijk taken zoals het melden van overtredingen, het bewaken van de velden en het overbrengen van dagvaardingen, waarmee hij ook een schakel vormde tussen justitie en platteland.
Dat het veldbodeschap niet altijd van een leiden dakje ging komt ook naar voren in gichtregister van de schepenbank Elsloo.
Er is namelijk een periode geweest dat hijzelf beschuldigd werd. Het is mij niet geheel duidelijk waarvan, maar op een gegeven moment was er sprake dat hij uit zijn ambt gezet moest worden en er volgde een periode zonder veldbode tot Thijs Blox beëdigd werd als veldbode. Echter later duikt Claes zijn naam in die functie toch weer op.
Of deze Claes identiek is aan de Claes Clermont die als voorouder bekendstaat, is niet volledig zeker, maar gezien de locatie en de tijd is het zéér aannemelijk. Onze voorouder Claes Clermont was namelijk woonachtig in Kleine Meers.
Dijkwerkers van Meers
Het dorp Meers was voortdurend in de ban van de Maas.
De rivier, een onrustige kracht, dreigde het land en de woningen van de inwoners te verzwelgen.
Tussen 1719 en 1728 bleef het niet alleen bij dreigen, ik citeer een verklaring uit die tijd: “door de maes geruinierd en daar van huysen en hoven, landt en sandt afgenomen uytgedreeven en bedorven zijn soo dat de inwoonders andere huijsen op een ander hebben moeten bouwen.”
Deze overstromingen werden veroorzaakt door de veranderende loop van de Maas en de overburen hadden hun kant goed versterkt.
In deze periode waarin de dijken regelmatig onderhouden en versterkt moesten worden, speelde de familie Clermonts een cruciale rol in dit zware werk.
Niet alleen zij, alle mannelijke inwoners van Kleine Meers moesten aan de slag. Kleine Meers bestond uit 40 huizen.
Hun voortbestaan werd ernstig bedreigd evenals het weidegebied aan de Koeweijde, wat van groot belang was voor de lokale landbouw.
Er zijn archiefstukken met rekeningen en uren van inwoners, die met name door stenen van het land van de heer van Elsloo te rapen, hebben meegewerkt aan de dijken.
Claus Clermonts en zijn neef Hendrick Clermonts worden vaak genoemd als een van de inwoners, meerdere periodes over meerdere jaren hard aan het werk.
En later zelfs met hun zonen. Claus was samen met zijn zonen Mathias, Michiel. Hendrick met zijn zonen Hendrikus en Machiel.
De werkuren werden genoteerd, de dagen waren vastgelegd en de gevaarlijke situaties werden keer op keer aangepakt. Dit was een strijd die geen winnaar had, maar elke dag was een overwinning. De familie Clermonts maakte deel uit van een gemeenschap die niet wilde opgeven. Dankzij hun harde werk en dat van vele anderen in die tijd, werd Meers beschermd tegen de onberekenbare krachten van de Maas, tenminste voor een tijdje.
In juni 1727, na jarenlang hard werken, gaf Claus Clermonts nogmaals uitleg over zijn werk aan de dijk. Hierbij wordt ook zijn leeftijd vermeld (60 jaar) en de toevoeging dat hij geboren, inwoner en opgetrokken is in Kleine Meers. Dat is een mooie vondst, want dat geeft uitsluitsel over welke Nicolaus Clermonts onze voorouder is en welke het niet kan zijn.
Ook in de bewaard gebleven documenten was te vinden dat Claus Clermonts, 2 bunder, 1 morgen en 45 roede land bezat, oftewel een oppervlakte van ongeveer 2 hectare, terwijl zijn zoon Mathijs, met 0 bunder, 1 morgen en 14 roede, een kleiner stuk grond van ongeveer 0,14 hectare had, vergelijkbaar met een vierkant van 47 meter bij 30 meter." Mathijs woonde zeker aan de Koeweijde, zijn vader vermoedelijk ook.
Van deze Claus heb ik nooit een sterfdatum gevonden, maar wist dat het tussen 1723 en 1729 moest zijn geweest. Dat is nu scherper te stellen. Oktober 1727 is het recentste urenoverzicht waarin hij aan de dijk gewerkt heeft. Hij is dus ergens tussen oktober 1727 en augustus 1729 overleden.
Had het zware harde werk hem te veel krachten gekost?
Een gicht uit 1716
Op 7 april 1716 verschenen voor de schepenbank van Elsloo, in aanwezigheid van de schepenen Huberti en Lenaerts, meerdere leden van de familie Clermont. Zij traden op in eigen naam en namens verwanten, krachtens schriftelijke volmachten.
Als comparanten traden op:
-
Claes Clermonts van Meers, gehuwd met Christina Jansen, handelend mede namens zijn zwager Derck van Venray (Denvoy), gehuwd met Jenne Clermonts;
-
Hendrick Clermonts, weduwnaar van Helen Marten; beiden tevens handelend namens hun zwager Dirik Wijnen, gehuwd met Maria Clermonts;
-
Gelaud Clermonts van Stein, gehuwd met Catrijn Alberts, handelend namens Martijn Tonnon, gehuwd met Catrijn Clermonts
-
Claes Clermonts, gehuwd met Jenne Aerts, handelend namens Maximiliaen Smets, gehuwd met Joanna Clermonts; voornoemde Gelaud Clermonts tevens handelend namens Hendrick Clermont, gehuwd met Joanna van Eijll, op basis van schriftelijke volmachten van november 1712.
Gezamenlijk verklaarden zij over te gaan tot de overdracht van een huis, hof en weide, gelegen te Catsop.
Het goed was belast met een jaarlijkse erfpacht van een vat rogge aan de landsheer.
De grenzen van het perceel werden nauwkeurig omschreven, met aan de voorzijde de straat richting Elsloo.
Het huis was tot zijn overlijden bewoond door Lambertus Clermont, die in april 1711 als vrijgezel stierf. Omdat hij geen kinderen naliet, besloten zijn erfgenamen — de kinderen van zijn reeds overleden broers — het huis vijf jaar later gezamenlijk te verkopen.
Deze akte geeft een uniek beeld van de familieverbanden binnen de familie Clermont en bevestigt (wederom) dat Claes Clermont in Meers woonachtig was en dat Joanna Clermont zijn zus was. Dit sluit aan bij de bekende kinderen van Joannes Clermont en Maria Bourguignon.
De koper was Houb Lemmens, gehuwd met Lucia Penders, die persoonlijk aanwezig was en het goed aanvaardde voor een koopsom van 775 gulden, vermeerderd met godspenning en lijkoop volgens landelijk gebruik.
De verkopers verklaarden ieder voor hun aandeel volledig te zijn voldaan.
Na afloop werden Houb Lemmens en zijn echtgenote formeel in het bezit gesteld van het erf, met behoud van de rechten van de landsheer (salvo iure domini et cuiuslibet).