Joannes Clermons

De wereld van Joannes Clermons - tussen Maas en Maasdal

​​​

Tijdens dit onderzoek komen voortdurend plaatsnamen als Beek, Elsloo, Stein, Catsop, Meers en Kleine Meers voorbij. Voor wie de streek niet kent, is het lastig om deze dorpen ten opzichte van elkaar te plaatsen. Toch is juist die onderlinge ligging belangrijk om de bewegingen van de familie Clermont te begrijpen.

Wie vandaag op de kaart kijkt, ziet afzonderlijke dorpen. In de zeventiende eeuw vormden zij echter één samenhangend leefgebied. De afstanden waren klein en de dorpen werden verbonden door veldwegen, akkers en vooral door de Maas. Tegelijk was men sterk gebonden aan de eigen heerlijkheid: bestuur, rechtspraak en kerkelijke plicht liepen strikt langs die grenzen. Voor genealogen zijn die bestuurlijke grenzen belangrijk, omdat zij bepaalden in welk archief dopen, huwelijken, overlijdens en rechtshandelingen werden vastgelegd.

​

Elsloo lag direct aan de Maas, met het kasteel op de Maasberg. Stein bevond zich iets verder stroomafwaarts, terwijl Beek meer landinwaarts lag, maar via gehuchten en wegen nauw met Elsloo verbonden was. Tussen Beek en Elsloo lag Catsop, oorspronkelijk weidegebied van Elsloo en ook bestuurlijk tot die heerlijkheid behorend. Aan de rivier lagen Meers en Kleine Meers, dorpen die door de eeuwen heen van vorm en ligging veranderden door de grillige loop van de Maas.

​

De Maas was geen vaste grens. Door de eeuwen heen veranderde de rivier meerdere malen van bedding. Oevers werden weggeslagen, bochten afgesneden en nieuwe armen gevormd. Delen van Meers liggen tegenwoordig op de bodem van de Maas, net als stukken van het oude Elsloo. Zelfs een kasteel is in de loop der tijd door de rivier verzwolgen. De Maas heeft hier letterlijk delen van het verleden uitgewist.

​

Bestuurlijk lagen de verhoudingen duidelijker. Kleine Meers (in de archieven vaak “Cleene Meers”) en Catsop vielen onder de heerlijkheid Elsloo. Dat betekende dat de bewoners voor doop, huwelijk en begrafenis naar de kerk van Elsloo gingen – ook al lag de kerk van Stein geografisch dichterbij. Men liep letterlijk voorbij Stein om op “eigen” gebied te blijven. Grote Meers hoorde vermoedelijk bij Stein, wat verklaart waarom deze twee dorpen, hoewel zo dicht bij elkaar, kerkelijk en bestuurlijk gescheiden waren.

​

De grens tussen Elsloo en Stein liep zelfs midden door straten, onder andere door de Lindendriesstraat. Dat onderstreept hoe nauw alles hier op elkaar lag en tegelijk hoe scherp de bestuurlijke lijnen werden bewaakt. 

Naast hun bezittingen en werkzaamheden in Stein, Elsloo en omgeving was de familie Clermont ook verbonden met Kelmond, een gehucht dat bestuurlijk onder Beek viel. Op het hoger gelegen plateau lag het Hof van Kelmond, waar de familie een perceel in pacht had. Op de pagina over Nicolaus Clermont kom ik uitgebreider terug op de betekenis van deze hoeve voor de familie.

​

De Maas bracht handel, vruchtbaarheid en verbinding. In de 17e eeuw voeren er dagelijks meerdere schepen langs, vol streekproducten op weg naar Maastricht, Luik of verder richting Duitsland. De Maasvaart trok mensen aan die zich in Elsloo, Urmond, Meers en omgeving vestigden. Zo ontstond hier geen verzameling losse dorpen, maar één samenhangend Maasland, waarin grenzen juridisch belangrijk waren, maar het dagelijkse leven zich vanzelf tussen de dorpen afspeelde.

Beek, Elsloo, Stein, Catsop, Kleine Meers en Grote Meers vormden samen het decor waarin generaties hun leven opbouwden – in een landschap dat voortdurend werd gevormd door water, bestuur en nabijheid.